پژوهشی در نظریه ی معرفت شناختی ملاصدرا
17 بازدید
محل نشر: اندیشه حوزه » مرداد - آبان 1382 - شماره 41 و 42 » (24 صفحه - از 242 تا 265)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
بی‏شک ملاصدرا نظریه‏ی جدیدی در معرفت‏شناسی عرضه کرده و از این رهگذر به معضلات و پرسش‏های فراروی فیلسوفان مسلمان در حوزه‏ی شناخت‏شناسی پاسخ‏های جدیدی داده است؛ با این وجود نظریه‏ی او، در این باب، به صورت منسجم و هماهنگ در آثارش بیان نشده، اگرچه اجزا و عناصر این نظریه به طور پراکنده و گه گاه به صورت استطرادی ذیل مسائل دیگر بیان گردیده است. کوشش ما در این مقاله بر آن است که این اجزای پراکنده را از آثار صدرالمتألهین استخراج و تحلیل نموده و در قالب یک نظریه‏ی منسجم سازمان دهی نمائیم. در این جستار نظرگاه‏های نهایی ملاصدرا نسبت به موضوعات و عناوین ذیل عرضه می‏شود: ماهیت و طبیعت علم، انواع علم، معلوم بالعرض و معلوم بالذات، فاعل شناسایی و هویت آن، نقش ذهن در فرایند شناخت، رابطه‏ی علم با معلوم بالعرض، رابطه‏ی علم با معلوم بالذات، رابطه‏ی علم با فاعل شناسایی، سبب و ملاک خودآگاهی و شناخت غیر، ارزش و اعتبار علم و راه‏های حصول علم. صدرا و دیگر فیلسوفان مسلمان موضوعات یاد شده را در ضمن مباحثی از قبیل وجود ذهنی، معقولات ثانیه، کلی و جزئی، اعتبارات ماهیت، مقولات، عقل و معقول و علم النفس فلسفی مورد بحث قرار داده‏اند. ماهیت و طبیعت علم، ارزش و اعتبار شناخت، رابطه‏ی علم با معلوم بالعرض در مبحث وجود ذهنی مورد بحث قرار گرفته است. در این مبحث فیلسوفان مسلمان اولاً و بالذات به اثبات قسمی از هستی می‏پردازند که همان هستی ذهنی است؛ اما از آنجا که «هستی ذهنی» دارای ویژگیهای تجرد، آگاهی بخشی و حاکویت است، علم آدمی به جهان خارج نیز محسوب می‏شود. از این رو رابطه‏ی هستی‏های ذهنی با معلومات بالعرض مهمترین مسأله‏ای است که در این مبحث مورد بررسی قرار می‏گیرد. در علم النفس فلسفی، که درباره‏ی نفس و قوای آن و افعال نفسانی بحث می‏شود، درباره‏ی علم و ادراک از آن رو که به جنبه‏ی فعالیت نفس مربوط می‏شود، گفتگو می‏کنند. بخش دیگری از مباحث علم و ادراک در مبحث مستقلی تحت عنوان «عقل و معقول» مطرح شده است. اختصاص یک مسأله از ...
آدرس اینترنتی